Menu
Bağlama Yöntemi ile Yapılan Kamış Çatı:
Genel Olarak:
Bağlama Yöntemi ,Çatı Örme Tekniği’nin asıl şeklini yansıtır ve Dikiş Yöntemi’ne de temel teşkil ettiği kabul edilir.
Bağlama Yöntemi, her bir örtü tabakasındaki kamışların bir baskı çubuğu aracılığı ile çatı konstrüksiyonundaki çıtalara tel ile bağlanmasını esas alan yöntemdir.
Bağlama Yöntemi’nin Avantajları:
·Örtme işi, bir kişi ile yapılabilir. Karşılıklı örmeyi gerektirmediğinden dolayı hem personelden tasarruf sağlar, hem de çatı iç kısmında ikinci bir iskele kurma ihtiyacı olmaz.
·Çatı Katlarının iç yüzeyleri ve yalıtımına zarar vermeden çatı kamışla örtülebilir.
·Baskı Çubuğu ile kamış tabakalarının çatıya bağlanması, son derece sıkı ve dayanıklı bir çatının oluşmasını sağlar.
Bağlamadaki örtü tekniği daha yüksek bir çalışma hızına müsaade eder.
Bağlanmış Kamış Çatı
1- Saçak 7- Baskı Çubuğu
2- Çatı Yüzeyi 8- Tel makarası
3- İlk kamış Katmanı 9- Bağlama İğnesi
4- Yardımcı Çubuk 10- Bağlama İğnesi
5- Yardımcı Çubuk Kancası 11- Bağlama Düğümü
6- Tokmak 12- Kamış bıçağı
Uygulama:
Çatı konstrüksiyonundaki çıtaların üzerine öncelikle yaklaşık 30 mm kalınlığında bir ön tabaka oluşturacak şekilde kamışlar konulur. Bu ön tabaka daha sonra örtmede kullanılacak kamış bağları uçlarının çıtaların altına girmesini önleyecektir.
Bir sonraki aşamada, en alttaki çıta üzerine kamış bağları, dipleri aşağı gelecek şekilde dizilir, bağlar çözülür ve çatının saçak çıkıntısına uygun olarak yaklaşık 10 cm kalınlığındaki ilk kamış tabakası oluşturulur. Bu tabaka Yardımcı Çubuk ve Kancaları aracılığı ile öncelikle çatı iskeletine sıkıştırılır ve Tokmak ile aşağıdan yukarıya doğru vurularak, istenen seviyeye getirilir. Şimdi baskı çubuğu bu ilk tabakanın üzerine konulur ve tel ile sıkıca alttaki çıtaya bağlanır.
Bağlama için öncelikle bağlama teli Bağlama İğnesi yardımıyla kamış tabakasının içinden geçirilerek ahşap konstrüksiyonun altına getirilir, iğne geri çekilir, ucu kanca şeklinde olan iğne kamış tabakasının içinden geçirilerek boşta olan tel tutulur ve çıta arada kalacak şekilde tekrar yukarıya çekilir. Telin her iki ucuna özel bir düğüm yapılar ve tel, arada baskı çubuğu olacak şekilde gerdirilir. Böylece kamış tabakası üstteki baskı çubuğu ile alttaki çıta arasında iyice sıkıştırılır. Metrede yaklaşık ortalama 5 adet düğüm yapılır ve düğümlerin arası 20 – 25 cm yi geçmez. Bu ilk tabakanın bitmesiyle ikinci tabakanın örtülmesi başlar ve bu işlem saçaktan tepe mahyasına kadar tekrarlanarak devam eder. Çatı yüzeyinde kamış örtü kalınlığı en az 30 cm dir. Baskı Çubuğu ve düğümler her zaman bir sonraki örtü tabakasının altında (yani çatı örtüsünün içinde) kaldığından çatıda sadece kamışların 3-4 cm lik dip kısımları görülür.
İlk kamış tabakasının ahşap iskelete bağlanmasında özel olarak yapılmış ilk saçak latası son derece önemlidir. Bu lata, kamışların karakteristik şekilde eğilerek ilk örtü tabakasının istenilen gerginlikte çatıda tutulmasını sağlamaktadır. Diğer kamış tabakaları, ilk tabakada oluşturulan bu karakteristik eğim ve gerginliğe uygun olarak paslanmaz demir çubuklar aracılığı ile sıkıca çatı iskeletine bağlanır. Böylece saçaktan tepe mahyasına doğru, bu ilk tabakanın gerginliği taşınmış ve çatı örtüsünün eğimi de belirlenmiş olur.
Kamışla örtülmüş çatı, duvarlardan en az 50 cm dışarıda olmalı ve çatı iskeleti ile duvarlar arası yatay mesafe 15 – 30 cm olmalıdır. En az 30 cm kalınlığında olması gereken saçak, yere paralel olarak sonlandırılabileceği gibi, çatı yüzeyiyle belirli bir açı (en fazla 85 dereceye kadar) yapacak şekilde sonlandırılabilir.
Çatıdaki derelerde ( iki çatı yüzeyinin kesişmesinden oluşan çizgi) kamış örtü kalınlığı yüzey örtü kalınlığının 1.5 katı olmalıdır. Bazı durumlarda deredeki her bir kamış tabakasının altına özel bituminli kartonlarda konulur. Derelerde çatı meyli en az 40 derece olmalı. Derelerin keskinliğini azaltmak amacıyla çapraz çıtaların kullanılması ve böylece kamışla örtülmesi tavsiye edilir.
Eğimli mahyalarda köşeler yumuşak geçiş yapacak şekilde örtülmelidir.
Çatıdaki alın, dış etkenlere en fazla maruz kalan bölümlerdendir. Alın tahtası kullanılarak kapatılabilir yada özel bir örtme tekniği ile açık olarak bırakılır.
Çatı içi pencerelerin örtülmesinde birleşme yerleri yüzey örtme kalınlığının 1,5 – 2 katı arasında ve pencere üstü meyil en az 40 derece olmalı. Çati içi pencereleri, kendi çevrelerinden en az 60 cm daha geniş bir örtü çevresi oluşturacak şekilde yerleştirilmelidir, yani dere, mahya ve hatta ikinci bir pencereye mesafesi örtü çevresine göre hesaplanmalıdır. Çatı içi pencereleri, yağmur sularının mümkün olduğunca çatı yüzeyine yönlendirilecek şekilde tasarlanmalı ve örtülmelidir.
Kamış, diğer her tür örtü malzemesi ile kombine edilerek de kullanılabilir.
Metal, ahşap, kiremit ve diğer çatı örtü elemanları, projeye bağlı olarak kamış tabakasının altında, içinde veya üstünde olabilir.
Kamış Çatılarda bacalar tepe mahyasında yapılmalı ve en az 80 cm uzunluğunda olmalıdır.
Bacanın yapımı yürürlükte olan yönetmelikler çerçevesinde olmalıdır.
Vidalama Yöntemi ile Yapılan Kamış Çatı:
Genel Olarak:
Vidalama tekniği Danimarka’da bulunmuş olup 1980’lerin başında Almanya ve Hollanda’da uygulamaya konulmuştur.
Vidalama Yöntemi, her bir örtü tabakasındaki kamışların, bir baskı çubuğu aracılığı ile çatı konstrüksiyonundaki çıtalara telli vidalarla doğrudan vidalanmasını esas alan yöntemdir.
Vidalama Yöntemi, Bağlama Yöntemi’nin hızlı ve modern bir varyasyonudur.
Vidalama Yöntemi’nin Avantajları:
Vidalama Yönteminin bir dezavantajı kamış tabakalarının çatıya diğer yöntemlerdekinden daha az sıkılaştırılması ihtimalidir. Diğer yöntemlerde bağlama teli çekilerek gerilirken, vidalama yönteminde bağlama telleri bir alet yardımıyla birbirine dolanarak gerilir. Dolayarak sağlanan gerilme çekilerek sağlanan gerilmeden daha az olduğundan, kamış çatının sıkılığı ve sağlamlığı daha az olabilir. Diğer bir dezavantaj ise; vidanın görsel olarak kontrol edilemeyebilir olmasıdır.
1- Çıta
2- Çubuk Demir
3- Mertek
4- Bitirilmiş ve vidalanmış bir düğüm
Uygulama:
Bağlama ve Dikiş Yöntemlerinde uygulanan bağlama telinin çıtanın altından geçirilmesi ve çekerek gerilmesi işlemlerinin aksine Vidalama yönteminde önceden hazırlanmış telli vidalar matkap yardımıyla kamış tabakasından geçilerek çıtaya vidalanır.
İkinci aşamada ise yukarıda kalan tel uçları baskı çubuğu arada kalacak şekilde alet yardımıyla dolanarak gerilir ve böylece baskı çubuğu kamış tabakasını çatıya sıkıştırır.
Vidalar arasındaki mesafeler 20 cm’ yi geçmeyecek şekilde çatıya vidalanır. Vidalama dışındaki iş aşamaları bağlama yöntemindekine benzer devam eder.
Dikiş Yöntemi ile Örtülen Kamış Çatı:
Genel Olarak:
Dikiş Yönteminin geçmişi Ortaçağ’a dayanmaktadır ve meşakkatli bir yöntemdir.
Dikiş Yöntemi, her bir örtü tabakasındaki kamışların bir baskı çubuğuna kullanılmaksızın doğrudan çıtalara bağlanmasını esas alan bir yöntemdir.
Bu yöntemde bir çatının iç tarafında olmak üzere en az iki ustaya ihtiyaç vardır.
Dikiş Yönteminin Avantajları:
Uygulama:
Biri çatının iç diğeri dış tarafında olmak üzere karşılıklı iki kişi ile çalışılır.Hem iç tarafta hem de dış tarafta kurulan iskelelerde duran ustalardan dışarıda olanı iğneye bağlı teli kamış tabakasından içeri girdirir ve boş iğneyi geri çekerek 2 cm geriden tekrar iç taraf girdirir. İç tarafta olan usta ise teli içeriye alarak çıta arada kalacak şekilde boş olarak sokulan iğnen ucuna teli tekrar takar. Artık son aşamada dışarıdaki usta telin bağlı olduğu iğnesini dışarıya alarak teli hızla çeker ve özel bir düğüm aracılığı ile kamış tabakasını çatıya presleyerek bağlar.
Düğümler kamış tabakalarına şaşırtmalı olarak atılır.
Aletler:
Bıçak ve Kamış Kesici:
Bıçak ve kamış kesici önceleri sapları kısaltmada kullanılmaktaydı.Kesici aletlerin demirleri tırpan ve orak parçalarından yapılmakta olup tutabilmek için bir de sap ilave edilmektedir.
Günümüzde kamış çatı ustaları genelde bahçıvan makasını tercih etmektedirler.
Kamış Makası
Ormancı Bıçağı:
Ormancı bıçağı eski kamış tabakalarını koparma ve sökme işinde kullanılmaktadır.Ormancı bıçağı eğik kesici bir demirden oluşmakta olup bir vida ile tahta sapa vidalanır.
Ormancı Bıçağı
Tokmak , Dövücü:
Tokmak (Dövücü) , kamış çatı ustaları için işlerinde kullandıkları çok önemli bir yardımcı alettir. Ölçüsü 22 x 40 cm olan alüminyum tabaka ve tahta saptan oluşan tokmak, kamışın tabakalar içinde itilmesine çeşitli açılardan sağlamlaştırmasına yardım eder. Tokmak ile tabakalardaki kamışlar dövülerek itilir ve kamış örtü tabakası düz bir görünüme kavuşturulur.
Tokmak ,Dövücü
Şezlong (Pulman) ve Yürüme Tahtası (Merdiveni):
Şezlong (Pulman),çatıda kolay ve güvenli hareket edebilmek için çok önemli yardımcı bir araçtır.Kamış çatı ustalarının geneli bu aletten iki tanesini bir arada kullanmaktadırlar. Neticede de çatıda daha güvenli ve problemsiz hareket edebilmektedirler.
Pulman genelde üç veya dört basamaklı küçük portatif bir yüzeyden oluşmaktadır.Alt kısımlarında ise kamış çatı yüzeyine daha iyi tutunabilmelerini sağlayan demir çengeller bulunmaktadır.Bu çengeller aynı zamanda kayma risklerini ortadan kaldırmaktadır.Önceleri ustalar yürüme tahtaları kullanırlardı.Bu tahtalar 4-6 m uzunluğundaki ağaç gövdelerinden yapılırdı ve kamış yüzeyini daha iyi tutması için demir çengeller ihtiva ederdi.
Tahta Tıkaçlar:
Tahta tıkaçlar günümüzde kullanılan tahta tokmaklara karıştırılmamalıdır. Kamış çatı ustaları önceleri bu tahta tıkaçları kamış çatının alt kısımlarını beslemede kullanmaktaydı.Aynı zamanda da kamış yüzeyinin küçük kısımlarının tamirinde de kullanılırdı.
Kıvrımlı Değnek veya Tutucu Değnek:
Kolay ve basit bir alet olan Kıvrımlı (Tutucu) Değnek, kamışın çatıya örülebilmesi için kamış yüzeyinin altını sıkı bir şekilde tutma görevini üstlenir.Bu değneğin ucunda bir çengel bulunmaktadır.Bu çengele kıvrımlı değnek veya tutucu değnek denir.Günümüzde kamış çatı ustalarının çoğu bu çengel yerine paslanmaz ve galvanizli çengel ve demir çubuk kullanmaktadırlar.
Tutucu Değnek
Kenar Çengeli , Çatı Çengeli:
Kenar çengeli aynı zamanda çatı çengeli olarak ta anılan bu yardımcı aletler 35-55 cm uzunluğunda çelik bir parçadan oluşmaktadır (önceleri tahta parça idi). Bu aletler açılmış kamış bağlarını geçici olarak sıkıştırma işleminde kullanıldığı gibi aynı zamanda da tutucu değneği kamış yüzeyine tutturabilmek için de kullanılır.Yerini değiştirmek için çengel 900 döndürülür ve yerinden çıkarılır.
Kenar – Çatı Çengeli
Bobin (Makara):
Bobin (Makara) , tel sarmada kullanılan tekerlek şeklinde bir alettir.
Yassı Penseler, Tel Pensesi , Cıvata Pensesi:
Yassı Penseler yassı bir yüzeye sahip olup bağlamaları sıkıştırmak ve sağlamlaştırmak için kullanılır.Tel Penselerinin çok keskin yanakları vardır.Tel Penselerinin sayesinde kamış bağları kesilip açılır ve çatıya tel ile bağlanan kamış bağlarının telleri kesilir ve küçültülür. Cıvata Pensesi ile de tel demir kamış aralarından çekilir ve çıkarılır.
Tel Pensesi
Yassı Penseler
Kulplu Eğilmiş ve Düz Bağlama İğnesi:
Bu kulplu bağlama iğnesi genelde 60-75 cm uzunluğunda olup demir kalınlığı 8-10 mm civarındadır.Bu iğneler bağlanmış ve örülmüş bir kamış çatıda kamışa düğüm atabilmek için kullanılır. Düz uçlu bağlama iğnesi (Resim 8)
ile kamış yüzeyinin altına itilen tel geri yukarıya kancalı iğne ile (Resim 9) çekilir ve eğik uçlu bağlama iğnesi ile (Resim 10) çatıya kamış sıkıca bağlanır.
Bu iğnelerin uçları yassı olup deliklidir.Bu delikler sayesinde kolayca düğüm atılabilmektedir.
Resim 8
Resim 9
Resim 10
Yuvarlak Bağlama İğnesi:
Yuvarlak bağlama iğnesi esasen bağlanmış kamış çatılar için kullanılmaktadır.
Yaklaşık çapı 30 – 45 cm olup 8 – 10 mm kalınlığında tel demirden oluşmaktadır.Bu iğnenin ucu yassı ve delikli olup tutma yerinde kulp vardır.Bağlama teli , yuvarlak bağlama iğnesi sayesinde çıtanın altındaki gidiş yolu boyunca örtü tabakasının altına sokulur ve bitiminde tekrar yukarı çekilir.
Yuvarlak Bağlama İğnesi
Gemicik:
Gemicik denilen bu alet yaklaşık 35 cm uzunluğunda olup elde dövülmüş demirden yapılma bir iğnedir.İğnenin arka sivri ucunda tekrar bağlamaya olanak veren çengelli bir kısım vardır.Gemiciğin gövdesine 20 – 50 m kadar tel sarılabilir.
Gemicik
Döndürgeç:
Döndürgeç yaklaşık 30 cm uzunluğunda, sentetik (plastik , yapay) malzemeden yapılmış bir tutma yeri ve döner bir mile sahip olan bir aparattır.Bu alet aynı zamanda yaptığı işlemi otomatik olarak geriye doğru yapabilen bir düzeneğe sahiptir.Aparatın sonunda eğik sivri bir uç bulunur. Vidalama yönteminde tel uçlarının döndürülerek gerilmesini sağlar.
Kızakçı
Vida Uzatma Aleti :
Vida uzatma aleti takriben 40 cm uzunluğunda bir uzatma sağlamaktadır.
Vida Uzatma Aleti
Halen kamış çatı ustaları bu aletler ile aynı usül ve tarzda çalışmaya devam etmektedirler. Zamanla sadece küçük değişiklikler baş gösterdi.Bu aletlerden günümüzde artık ağaçlı olanı değil de metal olanları tercih edilmeye başlandı. Örneğin ; yürüme merdiveni kolay ve taşınabilir Alüminyum’dan yapılmaktadır.
Tabii ki önceleri bu aletler bizzat ustalar tarafından el ile yapıldıklarından dolayı asıl nüsha ve tek örnek olmaktaydılar.
Sarf Malzemeleri:
Baskı Çubuğu:
Baskı Çubuğu 4 – 8 mm kalınlığında galvanizli tel olup ,kamışın çatıya dikilmesi veya vidalanması yöntemlerinde kullanılır. Baskı Çubuğu aracılığı ile kamış tabakası çatı konstrüksiyona preslenerek tutturulur.
Bağlama Teli:
Bağlama teli 1,00 – 1,4 mm kalınlığında ve Krom Nikel karışımı sağlam bir tel olup , bağlama ,dikim veya vidalama yöntemlerinde kullanılır.Dikilmiş ve vidalanmış bir kamış çatıda, bağlama teli sıkıca çekilerek, baskı çubuğu ile çatı konstrüksiyonu arasında kalan kamış tabakalarının preslenmesini ve çatıda tutulmalarını sağlar.
Vidalar (Telli Vida):
Bu vidalar, başlarına 1 mm kalınlığında Krom Nikel teller bağlanmış hazır vidalardır. Bu telli vidaların telleri 40 cm uzunluğundadır. Vidaların uzunluğu ise 35 – 100 mm civarındadır.
Vida (Telli Vida)
İğneler:
Bu iğneler fındık ağacından, söğüt ağacından veya çam kerestesinden yapılan küçük kazık parçalarıdır.İğneler fundayı (süpürge otu) kamış çatıya tutturmak için kullanılır ve her metre başına yaklaşık olarak 100 – 150 adet iğne kullanılmaktadır.
Sekizgen – Tel Örgü:
Sekizgen – Tel Örgü, genellikle fundayı mahyanın tepesine tutturabilmek için kullanılır. Sonrasında da mahya telli vidalar ile çatı alt konstrüksiyonuna vidalanır ve sıkıca dikilir.